خلط پشت حلق مشکلی شایع و آزاردهنده است که ممکن است با سرفه مداوم، صاف کردن پی در پی گلو یا احساس گیر کردن چیزی در حلق همراه باشد. این وضعیت نشانه یک مشکل زمینهای مثل عفونت یا آلرژی است و با علائمی مانند سرفه، تغییر صدا و تحریک گلو بروز میکند. خوشبختانه، درمان خلط پشت حلق در کودکان یا بزرگسالان با داروهای خلط آور و رقیقکننده ترشحات درمان میشود. در صورتی که این خلطها غلیظتر شوند یا با علائمی مانند خس خس همراه سرفه، تب، درد ریه و تنفس مشکل همراه باشد، مراجعه به پزشک بهترین تصمیم است.
خلط پشت حلق چیست؟
خلطهای پشت حلق ترشح بیش از حد مخاط (موکوس) از بینی و سینوسها هستند که به جای خروج از بینی، به سمت پشت گلو و حلق هدایت میشوند. این عارضه یکی از علائم شایع سرماخوردگی، آلرژی و یا عفونت در بدن است.
به نقل از مجله webmd:
“Postnasal drip is the drainage of mucus from your nose or sinuses into your pharynx, or throat” «خلط پشت حلق به معنای جریان یافتن ترشحات مخاطی (موکوس) از بینی یا سینوسها به سمت حلق یا گلو است.»
وقتی این ترشحات بیش از حد یا غلیظ میشوند، حس میکنید چیزی در گلویتان گیر کرده است. در مقاله چگونه خلط گلو را تخلیه کنیم، روشهای درمان سریع و خانگی این مشکل را کامل توضیح دادهایم.
علائم خلط پشت حلق یا خلط پشت گلو چیست؟
از جمله علائم مخاط پشت حلق، تحریک و درد گلوی شماست؛ لوزهها و سایر بافتهای گلو ممکن است متورم شوند. بعلاوه، ممکن است احساس کنید تودهای در پشت گلویتان وجود دارد.
در ادامه، سایر علائم این مشکل را به نقل از منبع clevelandclinic ذکر میکنیم:
- احساس جاری شدن خلط به داخل گلو: به دلیل تجمع بیش از حد مخاط پشت گلو، این حس را دارید که دائما از پشت بینی چیزی به سمت گلو میچکد.
- بلع مکرر: با توجه به وجود خلط، تمایل دارید دائم آن را قورت دهید؛ حتی زمانی که چیزی در گلو دیده نمیشود.
- گرفتگی صدا: این ویژگی به دلیل تحریک تارهای صوتی از خلط پشت حلق ایجاد میشود.
- تمایل به صاف کردن مداوم گلو: از آنجا که خلط پشت گلو تجمع پیدا کرده، تمایل به صاف کردن گلو دارید.
- بوی بد دهان (هالیتوزیس): مخاط به دلیل همراه داشتن میکروبها باعث بوی نامطبوع میشوند.
- سرفه هنگام خواب شب: مخاط باعث تحریک مسیر هوایی میشود و سرفه را تشدید میکند.
- تهوع و استفراغ: زمانی که خلط زیاد به معده میرسد، گاهی میتواند حالت تهوع ایجاد کند.
علائم ترشحات پشت حلق همراه با عفونت
وقتی ترشحات پشت حلق ناشی از یک عفونت باکتریایی دستگاه تنفسی فوقانی باشد، علائم معمولا شدیدتر و آزاردهندهتر از حالت غیرعفونی هستند. در این شرایط علائم زیر را مشاهده میکنید:
- ترشحات بینی: این نوع ترشحات معمولا غلیظتر و زرد یا سبز رنگ هستند.
- درد در نواحی اطراف بینی: این درد به دلیل عفونت سینوسهاست که در نتیجه التهاب و تجمع ترشحات در حفرههای سینوسی ایجاد میشود.
- احساس فشار یا پری در گوشها: خلط عفونی میتواند باعث انسداد مجرای متصلکننده گوش میانی به حلق شود و فشار یا حتی صدا دادن گوشها را ایجاد کند.
- تب: در خلط پشت گلو با منشا عفونی، تب نشانه واکنش بدن به عفونت است.
- سرفه: این عارضه به دلیل تحریک پشت گلو توسط ترشحات عفونی ایجاد میشود و اغلب شبها یا هنگام دراز کشیدن شدت میگیرد، چون خلط راحتتر به سمت حلق حرکت میکند.
- سردرد: تجمع و فشار ترشحات عفونی در سینوسها میتواند باعث سردردهای فشاری و مداوم در ناحیه پیشانی، شقیقهها یا پشت چشمها شود.
علائم خلط پشت حلق همراه با آلرژی
یکی از شایعترین علل بروز خلطهای پشت حلق، آلرژی است که معمولا از آن با عنوان خلط پشت حلق آلرژیک یاد میشود. افرادی که به این عارضه مبتلا هستند، معمولا علائم زیر را نشان میدهند:
- ترشح شفاف و آبکی بینی: برخلاف عفونتها، مخاط مرتبط با آلرژی معمولا شفاف است.
- خارش چشم، بینی یا گلو: در رینیت آلرژیک شایع است.
- عطسه و گرفتگی بینی: وضعیتی که ممکن است منجر به تنفس از طریق دهان شود.
شایعترین علائم ترشحات پشت حلق چیست؟
مخاط پشت حلق در ابتدا ممکن است فقط یک ناراحتی خفیف باشد و باعث احساس خشکی یا خراش در گلو شود. تجمع بیش از حد خلط میتواند صدای شما را گرفته یا خشن کند و حتی حس قلقل در گلو ایجاد شود. این ترشحات علائم دیگری هم دارند:
- سرفه
- بوی بد دهان
- درد و تحریک مداوم گلو
- تورم لوزهها و سایر بافتهای گلو
خلط چسبناک گلو نشانه چیست؟
وقتی مخاط پشت گلو چسبناک یا لاستیکی میشود، تغییر در عملکرد مخاطی بدن را نشان میدهد. این حالت به دلایل زیر اتفاق میافتد:
- التهاب یا عفونت: در صورت عفونی شدن بافتهای بینی و سینوسها، غدد مخاطی مخاط بیشتری با مواد سلولی و ایمنی تولید میکنند. این مخاط پر از سلولهای ایمنی و بقایای سلولی میشود و غلظت و چسبندگیاش افزایش مییابد.
- هوای خشک یا کمآبی بدن: در این شرایط مخاط نمیتوانند حالت مرطوب و روان خود را حفظ کنند. در نتیجه، آب موجود در مخاط تبخیر میشود؛ پروتئینهای مخاطی به هم چسبیده و خلط سفت و چسبناک تشکیل میدهند.
- واکنش آلرژیک: در حساسیتهای فصلی یا آلرژیهای محیطی، سیستم ایمنی در واکنش به محرکهای بیضرر مثل گرده یا گردوغبار، مخاط اضافی تولید میکند. این وضعیت باعث میشود خلط در سینوسها غلیظتر شده و در پشت گلو احساس چسبندگی ایجاد کند.
- عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی: در این شرایط، بدن برای مقابله با عامل عفونی مخاط بیشتری تولید میکند و به دلیل التهاب، این مخاط غلیظ و چسبناک میشود.
رنگ خلط گلو نشانه چیست؟
خلط پشت حلق یا گلو در حالت طبیعی شفاف است. اگر رنگ آن تغییر کند، معمولا نشانه یک عفونت ویروسی یا باکتریایی است. رنگهای قهوهای، قرمز یا سیاه ممکن است هشداری برای یک مشکل جدیتر در مسیر تنفسی باشند.
خلط خونی پشت حلق نشانه چیست؟
هر طیفی از رنگ قرمز در خلط میتواند نشانه خون باشد. رنگ صورتی نیز نوع خفیفتری از همین وضعیت است که نشاندهنده مقدار کمتری خون در خلط است.
خلط قرمز یا صورتی اغلب در اثر شرایط زیر ایجاد میشود:
- ذاتالریه (پنومونی)
- نارسایی احتقانی قلب (CHF)
- سل
- آمبولی ریه
- سرطان ریه
خلط سفید پشت حلق نشانه چیست؟
خلط سفید پشت حلق در اثر چندین وضعیت و بیماری مختلف ایجاد میشود. این نوع خلط نشانهای از غلیظ شدن مخاط بدون وجود عفونت چرکی فعال است.
شایعترین علت ترشح پشت حلق به رنگ سفید موارد زیر هستند:
- برونشیت ویروسی
- بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- ریفلاکس معده به مری (GERD)
- نارسایی احتقانی قلب
خلط زرد پشت حلق نشانه چیست؟
وقتی خلط پشت حلق زرد رنگ باشد، نشان میدهد که بدن در حال مقابله با یک عفونت است. این رنگ به دلیل تجمع گلبولهای سفید ایجاد میشود که برای مبارزه با عوامل بیماریزا وارد ترشحات تنفسی میشوند. معمولا اگر شدت یا مدت بیماری بیشتر شود، ممکن است خلط زرد به سبز تغییر رنگ دهد.
خلط زرد یا سبز پشت حلق اغلب با به دلایل زیر ایجاد میشود:
- برونشیت
- سینوزیت
- فیبروز کیستیک
- ذاتالریه (پنومونی)
خلط سبز پشت حلق نشانه چیست؟
علت ترشحات سبز پشت حلق به همان دلایلی است که خلط زرد به وجود میآید. به طور خلاصه، خلط سبز نشانه شدت بیشتر یا تداوم عفونت در مقایسه با خلط زرد است و میتواند در شرایطی مانند برونشیت، سینوزیت یا ذاتالریه دیده شود.
علائم خلط پشت حلق در بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و افزایش جریان خون در مجاری تنفسی میتواند باعث افزایش تولید مخاط و تجمع آن در پشت حلق شود که به آن pregnancy rhinitis (رینیت بارداری) هم گفته میشود.
به نقل از گزارشی از Dr. Lipinski در منبع pediatrix:
«بسیاری از زنان باردار در دوران بارداری دچار افزایش ترشحات سینوسی میشوند. ممکن است هنگام خواب این ترشحات به سمت گلو و سپس وارد معده شوند. در نتیجه، صبحها معدهای که خالی از غذا اما پر از مخاط است، میتواند باعث حالت تهوع و استفراغ شود.»
علائم رینیت بارداری شامل گرفتگی بینی است که به دلیل افزایش مخاط و فشار در مجاری بینی ایجاد میشود. سایر علائم این عارضه در دوران بارداری عبارتند از:
- ریزش مخاط اضافی به پشت گلو
- آبریزش بینی
- افزایش فشار گوش
- عطسه
- اختلال خواب
- کاهش حس بویایی
علائم خلط پشت حلق در نوزادان
خلط پشت حلق در نوزادان مانند بزرگسالان زمانی اتفاق میافتد که مقدار مخاط در مجاری بینی و سینوسها زیاد شود و به سمت گلو جریان یابد. بروز این مشکل در نوزادان با این علائم همراه است:
- دشوار شدن تنفس یا خواب نوزاد
- تنفس سریع همراه با صدا
- عطسه، سرفه یا استفراغ نوزاد
- چالش در تغذیه یا مکیدن پستان به دلیل مختل شدن راه تنفس و خوردن
ارتباط بین سینوزیت و خلط پشت حلق چیست؟
سینوزیت و خلط پشت حلق معمولا همزمان با هم دیده میشوند. در واقع، یکی میتواند باعث تشدید دیگری شود. این ارتباط به چند دلیل اصلی شکل میگیرد:
- افزایش تولید مخاط: با ملتهب شدن سینوسها در اثر سینوزیت، بدن برای محافظت از خود مخاط بیشتری تولید میکند. این مخاط اضافی به جای اینکه به طور طبیعی تخلیه شود، ممکن است به پشت گلو حرکت کند و باعث ایجاد خلط در پشت حلق شود.
- عفونتهای مشترک: سینوزیت و خلط پشت حلق میتواند به دلیل عفونتهای ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی باشند. در این شرایط، بدن برای مقابله با عفونت، مخاط بیشتری تولید میکند. همین واکنش دفاعی، زمینه بروز همزمان هر دو مشکل را فراهم میکند.
- انسداد مسیرهای سینوسی: التهاب مجاری بینی میتواند باعث انسداد دهانههای سینوسها و مانع تخلیه طبیعی ترشحات شود. در نتیجه، مخاط در سینوسها تجمع پیدا میکند و بخشی از آن به پشت حلق سرازیر میشود.
درمان سریع خلط پشت حلق چیست؟
بسته به علت ترشحات پشت حلق (عفونت، آلرژی یا التهاب) درمان دارویی میتواند راهحلی مفید برای کاهش سریع خلطها باشد. اگر مبتلا به این عارضه هستید، مصرف انواع شربت خلطآور برای رقیق کردن مخاط و تسهیل دفع آن و در صورت لزوم، آنتیهیستامینها یا داروهای ضد التهاب توصیه میشوند. اما اگر ترشحات پشت حلق ناشی از عفونت باکتریایی باشند، تنها خلطآورها کافی نیستند. در این شرایط ممکن است پزشک مصرف آنتیبیوتیک برای ترشحات پشت حلق را تجویز کند.
پودر روتارین
پودر روتارین محصولی گیاهی از ترکیباتی مانند دانه به و مرزنجوش است که برای تسکین سرفه، التهاب گلو و اختلالات تنفسی کاربرد دارد. این پودر با اثر ضد التهابی و ضد باکتریایی، به نرمی مخاط و کاهش تحریک گلو کمک میکند و در بهبود خلطهای پشت حلق و سرفههای مزمن موثر است.
قرص برای گلو درد
قرص مکیدنی برای گلو درد یک روش سریع برای آرام کردن درد، کاهش سوزش و تسکین مخاط تحریک شده است. این قرصها هنگام حل شدن در دهان با ایجاد یک لایه محافظ و مرطوب روی سطح گلو به کاهش احساس خارش و خشکی کمک میکنند.
آیورافید بزرگسالان
شربت آیورافید بزرگسالان داروی گیاهی ضدسرفه و خلطآور با فرمولاسیونی از عصاره خشک برگ گیاه عشقه است. این شربت برای تسکین سرفه، کاهش التهاب مجاری تنفسی و کمک به خروج خلط پشت حلق عملکردی موثر دارد.
شربت تیمکس
شربت تیمکس یکی دیگر از فراوردههای گیاهی مفید برای درمان ترشحات پشت حلق است. این شربت با عصاره آویشن فرموله شده و اثر ضد سرفه و خلطآورد دارد. تیمکس را میتوانید در موارد زیر استفاده کنید:
- رفع سرفههای خشک ناشی از آسم و عفونتهای سیستم تنفسی
- کاهش تحریک گلو
- بهبود التهاب مجاری تنفسی
شربت زوفا نیاک
برای درمان خلط پشت حلق شربت زوفا نیاک هم توصیه میشود. این شربت ضد سرفه، ترکیبی از گیاهان دارویی موثر برای بهبود سرماخوردگی دارد. از خواص و کاربردهای آن میتوانیم این موارد را ذکر کنیم:
- تببر
- رفع التهاب و بهبود گلو درد
- بهبود تنگی نفس و گرفتگی مجاری تنفسی
- خلط آور و نرم کننده گلو
قرص آلتادین
آلتادین از جمله قرصهای مکیدنی گیاهی است که در درمان گلو درد موثر است. قرص آلتادین از عصاره گل ختمی تهیه شده است. اثرات خلطآور دارد؛ برای بهبود سرفه، خارش گلو، التهاب و سوزش مجاری تنفسی مصرف میشود.
شربت آوی پکت
در فهرست داروهای گیاهی ضد سرفه و خلطآور، شربت آوی پکت را هم باید اضافه کرد. این محصول گیاهی حاوی عصاره آویشن است و در موارد زیر کاربرد دارد:
- تسکین سرفه حاصل از عفونت دستگاه تنفس فوقانی
- بهبود تنگی نفس
شربت برونکو باریج
اگر خلط پشت حلق یا سرفههای خلطدار دارید، شربت برونکو باریج هم میتواند گزینهای دیگر برای کمک به بهبود باشد. این شربت با ترکیبات طبیعی مثل عصاره آویشن شیرازی و ختمی به صورت همزمان به نرمکردن مخاط، کمک به خروج خلط و کاهش تحریک گلو کمک میکند.
قرص لیکوفار
قرص لیکوفار هم یک داروی گیاهی مفید دیگر برای درمان خلط پشت حلق و علائم همراه ان است. این قرص با ترکیبی از عصاره شیرینبیان و اکالیپتوس، خواص زیر را دارد:
- ضد باکتری و ویروس
- درمان سرماخوردگی
- ضد سرفه
- تسکین خشکی و خارش گلو
- بهبود گرفتگی صدا
قرص فیتوکلد
فیتوکلد قرص سرماخوردگی گیاهی و فرموله شده با عصاره ریشه ختمی و سرخارگل است. در صورتی که علائمی مانند آبریزش، گرفتگی بینی و سینوسها، گلودرد و سرفه دارید، مصرف قرص فیتوکلد میتواند مفید باشد.
قرص پلارژین
برای خلاص شدن از ترشحات پشت حلق قرص پلارژین یکی دیگر از گزینههای پیش روی شماست. این قرص از عصاره خشک ریشه گیاه پلارگونیوم تهیه شده است؛ به کاهش علائم سرماخوردگی، سرفه، آبریزش و گرفتگی بینی کمک میکند و روند بهبود عفونتهای تنفسی را سرعت میدهد.
شربت پکتوگل
شربت پکتوگل مانند ایورافید ترکیبی از عصاره خشک برگ عشقه دارد. این شربت برای بهبود بیماریهای حاد و شدید ریوی، درمان برونشیت و سرفه و بهبود خلط پشت حلق مفید است.
دیفن هیدرامین
در مواردی که آلرژی یا التهاب عامل اصلی مخاط پشت حلق باشد، مصرف دیفنهیدرامین به کاهش احساس تجمع خلط و تحریک گلو کمک میکند. مصرف این آنتی بیوتیک برای ترشحات پشت حلق و بهبود سرفههای حاصل از آن تجویز میشود.
شربت آیوی لیکس
آیوی لیکس یکی دیگر از شربتهای گیاهی با اثرات ضد سرفه و خلطآور است. عصاره آویشن و عشقه موجود در شربت آیوی لیکس تاثیر مثبتی در شرایط زیر دارد:
- درمان سرفههای ناشی از آسم، برونشیت و سرماخوردگی
- التهاب مجاری فوقانی تنفسی
- بهبود درد گلو
لوراتادین
لوراتادین میتواند مخاط بینی و سرفههای تحریک شده توسط ترشحات پشت حلق را تخفیف دهد. اما اگر سرفه ناشی از دلایل دیگر مثل عفونت باکتریایی یا ویروسی باشد، اثر مستقیمی ندارد.
سیتریزین
سیتریزین میتواند علائم رینیت مانند عطسه، خارش چشمها، ترشحات پشت گلو، آبریزش بینی و همچنین علائم آسم مانند سرفه و تولید خلط را کاهش دهد. گرچه استفاده از آن برای کمک به تسکین سرفه تایید نشده است؛ اما سرفههای تحریکی ناشی از جاری شدن مخاط پشت گلو را بهبود میدهد.
فکسوفنادین
فکسوفنادین تاثیر مستقیم روی سرفه یا کاهش مخاط تولید شده ندارد، اما با کاهش پاسخ آلرژیک و التهاب مخاطی میتواند غیر مستقیم راه خروج خلط را راحتتر کند؛ به ویژه زمانی که علت خلط، آلرژی فصلی یا حساسیت محیطی باشد.
گایفنزین
گایافنزین یک خلطآور است که با افزایش رطوبت مخاط و کاهش غلظت آن، به دفع بهتر ترشحات جمع شده در مجاری تنفسی کمک میکند. زمانی که به خاطر سرماخوردگی یا آنفولانزا دچار گرفتگی سینه شدهاید، مصرف این دارو برای کمک به خارج کردن مخاط مفید است.
استیلسیستئین
استیل سیستئین دارویی است که معمولا برای درمان سرفههای خلطدار استفاده میشود. این داروی موکولیتیک ترشحات پشت حلق را رقیق میکند تا بتوانید آن را راحتتر با سرفه خارج کنید.
کاربوسیتین
کاربوسیتین یکی دیگر از داروهای موکولیتیک است. این دارو با کاهش غلظت و چسبندگی مخاط، به خروج خلط با سرفه کمک میکند. در شرایطی مانند ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، این دارو میتواند مفید باشد.
عوارض خلط پشت حلق
وقتی مخاط پشت حلق بیش از حد شود یا برای مدت طولانی ادامه یابد، دیگر یک ناراحتی ساده نیست و با عوارضی همراه است:
- التهاب و درد گلو
- سرفه مزمن
- عفونت گوش
- هالیتوزیس
- تهوع یا استفراغ
برای خلط پشت حلق چه زمانی به دکتر مراجعه کنیم؟
مخاط غلیظ و کشسان پشت حلق معمولا نشانه مشکل جدی نیست. اما برخی علائم سینوس هستند که هرگز نباید نادیده بگیرید. اگر هر یک از موارد زیر را تجربه کردید، به مراقبت پزشکی نیاز دارید:
- مخاطی که از بین نمیروند یا غلیظتر میشوند.
- تب بالاتر از 39 درجه سانتیگراد
- مشکل در تنفس
- درد در ریهها
- صدای خس خس هنگام سرفه
- نفس نفس زدن یا مشکل در نفس کشیدن
جمعبندی
خلط پشت حلق تجمع و جریان مخاط از بینی یا سینوسها به پشت گلو است. علت ترشح پشت حلق معمولا التهاب یا عفونت، آلرژی یا حتی خشکی محیط است و با علائمی مانند احساس چکیدن مخاط در پشت گلو، صافکردن مکرر گلو، سرفه به خصوص شبها، گرفتگی بینی و گلودرد خفیف بروز میکند. سریعترین روش درمان این عارضه استفاده از انواع شربت خلطآور، مثل تیمکس، پکتوگل، آیوی لیکس یا ایورافید است. بعلاوه، میتوانید از آنتیهیستامینهایی چون لوراتادین، فکسوفنادین، قرصهای مکیدنی گلو درد مانند پلارژین، آلتادین یا داروهای موکولیتیکها غیر گیاهی مانند دیفنهیدرامین، استیلسیستئین، گایافنزین استفاده کنید.
البته، مصرف هر یک از این داروها باید تحت نظر پزشک باشد. در داروخانه آنلاین مفیدطب میتوانید ضمن مشورت با دکتر داروساز، بهترین دارو برای درمان این مشکل را انتخاب کنید.
سوالات متداول
استفاده از دستگاه بخور، دوش آب گرم، استفاده از یک بالش اضافی هنگام خواب، نوشیدن آب زیاد، غرغره آب نمک کردن مخاط بینی.
برای درمان ترشحات پشت گلو میتوانید از انواع شربت خلطآور، مثل تیمکس، پکتوگل، آیوی لیکس، ایورافید، زوفا یا قرصهای مکیدنی گلودرد مانند پلارژین، آلتادین، لیکوفار استفاده کنید.
این خلطها اغلب باعث گلودرد و تحریک بافتهای حلق میشود. حتی زمانی که عفونت وجود ندارد، ممکن است لوزهها و سایر بافتهای گلو متورم شوند و احساس ناراحتی یا وجود تودهای در گلو ایجاد شود.
در موارد خفیف که ناشی از سرماخوردگی یا آلرژی فصلی باشند، این وضعیت معمولا چند روز تا یک هفته طول میکشد. اما خلطهای مزمن پشت حلق، میتواند چند هفته یا حتی ماهها ادامه داشته باشد.
برخی خوراکیهایی که رفلاکس معده را افزایش میدهند، میتوانند خلط پشت حلق را بدتر کنند؛ غذاهای چرب و تند، قهوه، چای، نوشابه و سایر نوشیدنیهای کافئیندار، الکل، شکلات، مغزها، مرکبات، آبمیوههای ترش. بهترین روشهای درمان خانگی ترشحات پشت حلق چیست؟
بهترین داروهای گیاهی برای درمان مخاط پشت گلو چیست؟
آیا خلطهای پشت حلق میتواند به گلو آسیب بزند؟
مدت زمان ترشحات پشت حلق چقدر است؟
کدام غذاها خلطهای پشت حلق را تشدید میکنند؟
