وقتی یبوست شدید میشود که دفع سخت، دردناک یا کمتعداد باشد و احساس تخلیه کامل نداشته باشید. در بیشتر موارد، با چند راهکار خانگی مثل شیاف گلیسیرین، اصلاح حالت نشستن در توالت، نوشیدن مایعات گرم، ماساژ شکم و خوردن خوراکیهای ملین میتوانید همان روز به دفع کمک کنید. در این مقاله، سریعترین روشهای درمان یبوست در منزل را میخوانید تا قبل از تهیه و خرید داروهای یبوست بزرگسالان، راحتتر و سریعتر نتیجه بگیرید.
یبوست به چه دلایلی ایجاد میشود؟
رایجترین دلایل ایجاد یبوست شامل موارد زیر است:
- کمبود فیبر در رژیم غذایی
- کم نوشیدن آب و مایعات
- کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی
- به تعویق انداختن دفع مدفوع
- استرس، اضطراب و مشکلات روانی
- تغییرات ناگهانی در برنامه روزانه یا سفر
- بارداری
- افزایش سن
- مصرف بعضی داروها
- سندرم روده تحریکپذیر
- کمکاری تیروئید
- دیابت
- بیماریهای عصبی
- اختلالات کف لگن یا مشکل در دفع
- انسداد یا بیماریهای روده بزرگ
درمان سریع یبوست در منزل
با چند روش خانگی برای درمان سریع یبوست در منزل میتوانید به حرکت بهتر روده و نرم شدن مدفوع سفت کمک کنید. استفاده از شیاف گلیسیرین، صابون، وازلین یا کره برای بزرگسالان، در کنار خاکشیر، آلو بخارا، انجیر خیسانده و کمی تحرک بدنی، از سریعترین راههای درمان یبوست در خانه است. 23 روش درمان سریع یبوست سریع شامل تکنیکهای فیزیکی مانند ماساژ یا حالت نشستن در هنگام دفع مدفوع و خوراکیهای ملین است.
| روش | مناسب برای |
|---|---|
| شیاف گلیسیرین | وقتی مدفوع در انتهای روده گیر کرده |
| شیاف صابون ملایم | تحریک سریع روده برای دفع |
| وازلین موضعی | روانسازی خروج مدفوع سفت |
| شیاف کره بدون نمک | نرم کردن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع |
| بالا آوردن زانوها هنگام دفع | راحتتر شدن و سریعتر شدن دفع |
| ۱ تا ۲ لیوان آب ولرم ناشتا | یبوست ناشی از کمآبی و خشکی مدفوع |
| روغن زیتون با آبلیمو | کمک به راه افتادن شکم و نرم شدن مدفوع |
| پیادهروی تند ۱۰ تا ۲۰ دقیقه | یبوست ناشی از کمتحرکی |
| حرکت زانو به شکم | یبوست همراه با نفخ |
| ماساژ شکم در جهت عقربههای ساعت | کاهش سنگینی شکم و تحریک روده |
| چرخش ملایم تنه یا پیچ نشسته | کمک به حرکت محتویات روده |
| ملین اسمزی بدون نسخه | نرم کردن مستقیم مدفوع |
| دمنوش سنا و گل محمدی | تحریک روده در یبوستهای شدید |
| دمنوش ترنجبین و فولوس | نرم کردن مدفوع خشک و سفت |
| خاکشیر با آب گرم | نرم شدن مدفوع و آبرسانی |
| تخم شربتی، اسفرزه یا چیا | افزایش حجم و نرمی مدفوع |
| جوشانده بارهنگ | نرمکننده طبیعی مدفوع |
| آلو بخارا خیسانده | افزایش دفعات دفع و نرم شدن مدفوع |
| انجیر خشک خیسانده | کمک به حرکت روده در یبوست تکرارشونده |
| کیوی و گلابی تازه | تامین فیبر و آبرسانی |
| اسفناج بخارپز با روغن زیتون | کمک غذایی برای روان شدن دفع |
| آب پنیر | نرم کردن مدفوع در بعضی افراد |
| ماست پروبیوتیک یا کفیر | مناسب یبوست مزمن و تکرارشونده |
استفاده موضعی از شیاف گلیسیرین
شیاف گلیسیرین برای زمانی مناسب است که حس میکنید مدفوع در انتهای روده گیر کرده است و نیاز به کمک فوری برای رفع یبوست در خانه دارید. گلیسیرین، ابتدا ناحیه را لغزنده میکند و هم با تحریک موضعی، رفلکس دفع را فعال میکند. به دلیل اینکه اثرگذاری این روش درمانی یبوست در خانه، سریعتر از مصرف خوراکی به نتیجه میرسد، آن را در اولویت قرار دهید.
درمان سریع یبوست با صابون
استفاده از صابون به عنوان شیاف صابونی، یکی از قدیمیترین و سریعترین روشهای خانگی درمان یبوست است. صابون با تحریک دیواره روده و ایجاد لغزندگی، واکنش دفع را در کمتر از چند دقیقه فعال میکند. مراحل درمان سریع یبوست با صابون را میتوانید به صورت زیر انجام دهید:
- حتما از صابونهای ملایم مانند صابون بچه یا صابونهای سنتی بدون مواد شیمیایی قوی استفاده کنید؛ زیرا صابونهای عطری ممکن است باعث سوزش شدید شوند.
- تکه کوچکی از صابون را به شکل شیاف نازک و کشیده با طول حدود ۲ سانتیمتر برش دهید.
- لبههای تیز صابون را با کمی آب ولرم کاملا صاف و صیقلی کنید تا باعث خراشیدگی نشود.
- شیاف صابونی را به آرامی وارد مقعد کنید.
- سعی کنید حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه خود را نگه دارید تا صابون فرصت تحریک روده و نرم کردن مدفوع را داشته باشد. معمولا پس از این زمان، نیاز فوری به دفع ایجاد میشود.
درمان سریع یبوست با وازلین
برای درمان سریع یبوست، وازلین به عنوان یک روانکننده یا لوبریکانت عمل میکند تا خروج مدفوع سفت شده را که در انتهای روده گیر کرده است، تسهیل کند. این روش برای مواقع اضطراری است که فرد درد در ناحیه مقعد را احساس میکند. نحوه رفع سریع یبوست در خانه با وازلین به صورت زیر است:
- ابتدا ناحیه مقعد را با آب ولرم تمیز و خشک کنید.
- مقدار مناسبی از وازلین بدون اسانس را با انگشت یا گوشپاککن به ورودی مقعد و کمی داخلتر در حدود ۱ تا ۲ سانتیمتر بمالید.
- ناحیه اطراف را کمی ماساژ دهید تا وازلین جذب بافت شود و باعث نرمی دیوارههای انتهایی روده گردد.
- این کار باعث میشود مدفوع بدون ایجاد زخم یا شقاق و با کمترین فشار خارج شود. اثر آن بلافاصله پس از تلاش برای دفع دیده میشود.
درمان سریع یبوست در منزل با شیاف کره برای بزرگسالان
کره حیوانی یا گیاهی به دلیل داشتن چربی طبیعی، وقتی در اثر دمای بدن ذوب میشود، مانند یک روانکننده قوی در انتهای روده عمل میکند و دیوارهها را چرب میکند تا مدفوع بدون ایجاد زخم یا شقاق خارج شود. برای درمان سریع یبوست در منزل با کره لازم است مراحل زیر را طی کنید:
- حتما از کره بدون نمک (بهخصوص کره حیوانی یا محلی خالص) استفاده کنید؛ زیرا وجود نمک در کره باعث سوزش شدید و التهاب مقعد میشود.
- یک تکه از کره را به اندازه یک بند انگشت مشابه ابعاد یک شیاف معمولی برش دهید. برای اینکه کره در دستتان ذوب نشود، آن را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه درون فریزر قرار دهید تا کاملا سفت و منجمد شود.
- شیاف کرهای منجمد را از فریزر خارج نمایید و به سرعت و به آرامی وارد مقعد کنید. سرمای کره به انقباض و تحریک اولیه روده برای دفع نیز کمک میکند.
- به مدت ۱۰ الی ۱۵ دقیقه در حالت درازکش قرار بگیرید تا کره با دمای بدن کاملا ذوب شود و مسیر روده را روان کند.
- بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از استفاده، لغزندگی لازم ایجاد شده و فرآیند دفع به راحتی و بدون نیاز به زور زدن انجام میشود.
نوشیدن ۱ تا ۲ لیوان آب ولرم یا گرم بهصورت ناشتا
کمآبی یکی از علتهای اصلی سفت شدن مدفوع است. مصرف آب ولرم ناشتا کمک میکند بدن سریعتر آبرسانی شود و رودهها برای شروع حرکات طبیعی تحریک شوند. در یبوستهای ناشی از کمآبی یا کمفیبری، همین کار ساده، اولین و سریعترین کار برای درمان یبوست و نرم شدن مدفوع است.
قرار دادن زانوها بالاتر از لگن هنگام دفع
مهمترین تکنیک درمان سریع یبوست در منزل، تنظیم زاویه نشستن با یک چهارپایه کوچک زیر پا است که وضعیت شما را شبیه حالت اسکوات میکند و باعث میشود مسیر خروجی روده صافتر شود. نتیجه این روش درمان سریع یبوست در منزل، این است که زور زدن کمتر میشود، فشار روی مقعد کاهش مییابد و دفع برای بسیاری افراد سریعتر و راحتتر اتفاق میافتد، بهخصوص اگر علت اصلی یبوست شما سخت خارج شدن باشد.
خوردن روغن زیتون با آبلیموی تازه
روغن زیتون میتواند مثل روانکننده و ملینی طبیعی عمل کند و عبور مدفوع را آسانتر کند؛ آبلیمو هم با تحریک ملایم دستگاه گوارش، در برخی افراد به راه افتادن مدفوع کمک میکند. این ترکیب برای یبوستهایی که مدفوع گیر کرده است، اما خیلی خشک نیست، سریعتر از هر روش خانگی دیگری جواب میدهد. در صورتی که رفلاکس یا سوزش معده دارید، این روش ممکن است مناسب نباشد.
پیادهروی تند ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
حرکت بدن مثل یک تلنگر برای روده است. پیادهروی به فعال شدن عضلات شکم و افزایش حرکات طبیعی روده کمک میکند و بهخصوص برای یبوستهای ناشی از نشستن طولانی، کمتحرکی و سبک زندگی کمجنبوجوش بسیار موثر است.
درمان سریع یبوست و نفخ در خانه با حرکت زانو به شکم
این حرکت با فشردهسازی ملایم شکم میتواند به از بین بردن نفخ شکم فوری و تحریک حرکات روده کمک کند. وقتی یبوست همراه با نفخ باشد، انجام دادن حرکن زانو به شکم در چند نوبت و برای 1 الی 2 دقیقی، مسیر دفع مدفوع را بازتر میکند و حس فشار را کمتری تجربه میکنید.
نوشیدن دمنوش ترنجبین و فولوس
در طب سنتی، ترنجبین و فولوس به عنوان ترکیبهای ملین طبیعی و نرمکننده شناخته میشوند. این دمنوشها با کمک به جذب آب در روده و بهبود قوام مدفوع، دفع را راحتتر میکنند. اگر یبوست شما از نوع خشک و سفت است، این گروه از نوشیدنیها برای درمان یبوست خانگی سریع مفید است. بهجای دمنوش ترنجبین و فولوس میتوانید روی تاثیرات مثبت مصرف شربت تین کیمیاگر توس حساب باز کنید که حاوی ترنجبین و انجیر خشک است.
درمان سریع یبوست با خاکشیر
خاکشیر را وقتی با آب گرم و به مقدار کافی مصرف کنید، موجب نرم شدن مدفوع و بهبود حرکت محتویات روده میشود که بلافاصله یبوست را کاهش دهد. مزیت درمان سریع یبوست با خاکشیر این است که همزمان به آبرسانی کمک میکند و در یبوستهای ناشی از کمآبی و کمتحرکی پاسخ خوبی میدهد.
درمان سریع یبوست با تخم شربتی، تخم اسفرزه یا دانه چیا (ژلهای)
تخم شربتی، تخم اسفرزه یا دانه چیا جزو فیبرهای محلول و ژلساز هستند. وقتی با آب کافی ژلهای مصرف میکنید، مثل یک بالشتک نرم در روده عمل میکنند. سپس مدفوع را حجیمتر و نرمتر میکنند و همین افزایش حجم، روده را برای دفع تحریک میکند. به این نکته توجه داشته باشید که اگر آب کم بخورید، اثر این دانههای فیبردار کمتر میشود یا حتی نفخ ایجاد میکنند.
اگر زمان کافی برای آمادهسازی دانههای ژلهای ضد یبوست را ندارید، میتوانید به سراغ پودرهای ملین حاوی اسفرزه یا پسیلیوم بروید. در هنگام خرید پودر ملین بهتر است روی برچسب، وجود پسیلیوم یا اسفرزه را چک کنید و حتما بههمراه آب کافی بنوشید؛ چون کمآبی میتواند نفخ را بیشتر کند یا اثر آنها را کاهش دهد.
خوردن ۱ تا ۲ لیوان جوشانده بارهنگ
بارهنگ تا حدی خاصیت ژلسازی و لعابدار دارد و میتواند مثل یک نرمکننده طبیعی، عبور مدفوع را آسانتر کند. اثر اصلی آن برای درمان سریع یبوست در منزل وقتی بهتر دیده میشود که همراه آن آب کافی مصرف کنید؛ چون اگر مقدار آب کم باشد، ممکن است به صورت بالعکس باعث سنگینی شود.
چرخش ملایم تنه یا کششهای یوگا مثل پیچ نشسته
بخش مهمی از روشهای درمان فوری یبوست در منزل، حرکتهای فیزیکی هستند. با انجام دادن چرخش ملایم تنه، ماساژ غیرمستقیم رودهها را انجام میدهید و میتوانید به حرکت محتویات روده و کاهش گرفتگی شکم کمک کنید. این روش در کنار سایر روشهای گفتهشده، کمککننده است و در کنار آن لازم است تا آب کافی و یک خوراکی فیبردار نیز میل کنید.
مصرف ملین اسمزی بدون نسخه (مثل لاکتولوز، منیزیم هیدروکساید)
داروهای ملین اسمزی مثل لاکتولوز، منیزیم هیدروکساید با کشیدن آب به داخل روده عمل میکنند؛ یعنی مدفوع را بهصورت مستقیم نرمتر میکنند و دفع را آسانتر میسازند. در صورتی که با روشهای قبلی، اثرات مثبت کار کردن شکم را ندیدهاید، به سراغ ملینهای اسمزی بروید.
در نظر داشته باشید که مصرف منیزیم هیدروکساید برای افراد با مشکلات کلیوی میتواند خطرناک باشد و باید احتیاط کنید. چنانچه به دلیل بیماری زمینهای نمیتوانید ملین اسمزی مصرف کنید، به صفحه قیمت داروی ملین گیاهی داروخانه مفیدطب سر بزنید و با مطالعه محصولات ضد یبوست نسبت به خرید آنها اقدام کنید.
درمان یبوست سریع با خیسانده آلو بخارا
آلو بخارا ترکیبی از فیبر و قندهای الکلی طبیعی مثل سوربیتول دارد که میتواند آب را به روده بکشد. نتیجه این دو اثر با هم باعث نرم شدن مدفوع و افزایش دفعات دفع است. آلو خیسانده را بهخصوص وقتی با آب آلو مصرف کنید، اثر سریعتری برای درمان یبوست در خانه دارد.
درمان سریع یبوست در خانه با خیسانده انجیر خشک
انجیر خشک فیبر بالایی دارد و وقتی خیس میخورد، آب بیشتری وارد بدن میکند و با بافت نرمتری که دارد، به حرکت روده کمک میکند. برای بسیاری از افراد، انجیر خیسانده روانکننده شکم سریع و قابلتحمل برای یبوستهای تکرارشونده است. چنانچه انجیر خشک در خانه ندارید، با خرید شربتهای ضد یبوست مانند شربت انجیر فیژیلاکس نیاک میتوانید از اثرگذاری سریع انجیر برای کار کردن شکم بهرهمند شوید.
مصرف اسفناج بخارپز با روغن زیتون
اسفناج جزو غذاهای فیبردار است و به دلیل حجم و رطوبت غذا، به افزایش آب داخل روده نیز کمک میکند. وقتی اسفناج با روغن زیتون خورده میشود، اثر نرمکنندگی و کمک به حرکت روده بیشتر میشود. این روش درمان خانگی یبوست برای کسانی که با غذا بهتر نتیجه میگیرند، پیشنهاد خوبی است.
مصرف دمنوش گیاه سنا و گل محمدی
سنا قویترین گیاه ضد یبوست است؛ یعنی به صورت مستقیم حرکتهای عضلات روده را فعالتر میکند تا دفع انجام شود. در کنار آن، گل محمدی بیشتر نقش کاهش نفخ و دلپیچه و خوشطعم کردن این دمنوش را دارد. این روش درمان سریع یبوست در منزل برای مواقعی کاربرد دارد که مدفوع حرکت نمیکند، اما بهتر است کوتاهمدت استفاده کنید؛ چون مصرف مداوم آن میتواند روده را تنبل کند. در صورتی که برگ گیاه سنا ندارید، با خرید شربت ضد یبوست حاوی عصاره سنا مانند شربت سیلاکس دینه میتوانید از خواص ملین آن استفاده کنید.
رفع فوری یبوست در منزل با مصرف میوه تازه کیوی و گلابی
کیوی و گلابی برای رفع یبوست در خانه بدون دارو، همزمان دو کار مهم انجام میدهند: آبرسانی و تامین فیبر. کیوی علاوه بر فیبر، ترکیباتی دارد که در برخی افراد به بهبود حرکات روده کمک میکند. گلابی با پوست نیز فیبر بیشتری دارد و میتواند دفع را راحتتر کند.
ماساژ شکم در جهت عقربههای ساعت
حرکت روده بزرگ، مسیر مشخصی دارد و ماساژ ساعتگرد میتواند با تقلید همین مسیر، به تحریک حرکات روده و کاهش احساس سنگینی کمک کند. این روش برای درمان فوری یبوست همراه نفخ یا کندی روده، تکنیکی خانگی بیخطر و کاربردی است، اگر درد شدید یا شکم بسیار حساس نداشته باشید.
نوشیدن ۱ تا ۲ لیوان آب پنیر
خواص آب پنیر یا ماءالجبن در بعضی افراد شامل اثرات ملین میشود و به دلیل افزایش دریافت مایعات و هم به خاطر ترکیباتی که میتوانند به حرکت روده کمک کنند. اگر یبوست شما با خشکی مدفوع همراه است، آب پنیر میتواند به نرمتر شدن آن کمک کند.
مصرف ماست پروبیوتیک یا کفیر همراه غذا
اگر یبوست شما بیشتر حالت مزمن یا تکرارشونده دارد، تنظیم میکروبیوم روده موثرترین کاری است که میتوانید انجام دهید. ماست پروبیوتیک و کفیر با رساندن باکتریهای مفید به بهبود نظم حرکات روده کمک کنند. اثرگذاری ماست پروبیوتیک، چند ساعته نیست و با مصرف مداوم و بیشتر طی چند روز بهتر دیده میشود.
درمان نکردن یبوست چه عوارضی دارد؟
اگر یبوست بهموقع درمان نشود، فقط به چند روز سختی در دفع محدود نمیماند و میتواند بهتدریج عوارض جدیتری ایجاد کند. در مراحل اولیه، باقی ماندن مدفوع در روده باعث میشود آب بیشتری از آن جذب شود و مدفوع سفتتر و خشکتر شود. در نتیجه دفع سختتر، دردناکتر و گاهی همراه با زور زدن شدید خواهد بود. ادامه این وضعیت با علائمی مثل نفخ، دلدرد، احساس پری و سنگینی شکم، بیاشتهایی، سوءهاضمه، تهوع و در بعضی موارد استفراغ همراه میشود. هرچه مدت یبوست طولانیتر شود، احتمال ایجاد ترک مقعد، بواسیر، خونریزی خفیف هنگام دفع و درد ناحیه مقعد هم بیشتر میشود؛ چون فشار زیادی به انتهای روده و مقعد وارد میشود.
عوارض شدید و خطرناک یبوست طولانیمدت
در موارد شدیدتر، یبوست درماننشده میتواند به احتباس مدفوع منجر شود؛ یعنی مدفوع بهقدری سفت و فشرده میشود که بهراحتی از روده خارج نمیشود و حتی ممکن است بخشی از روده را مسدود کند. در این شرایط، خطر انسداد روده مطرح میشود که یک وضعیت مهم و گاهی اورژانسی است. انسداد میتواند با درد شدید شکم، اتساع شکم، قطع دفع، تهوع و استفراغهای مکرر همراه باشد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، در موارد نادر اما خطرناک ممکن است فشار داخل روده بالا برود و به آسیب دیواره روده، پرفوراسیون روده و در ادامه پریتونیت منجر شود؛ عارضهای جدی که نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارد. در بعضی بیماران که احتباس مدفوع شدید و عودکننده دارند، حتی ممکن است استفراغ با بوی بسیار بد و شبیه مدفوع رخ دهد که به آن استفراغ مدفوعی یا feculent vomiting گفته میشود و نشانهای هشداردهنده از اختلال شدید در عبور محتویات روده است.
به همین دلیل، بیتوجهی به یبوست، بهویژه وقتی چند روز ادامه پیدا میکند یا مرتب تکرار میشود، کار درستی نیست. اگر یبوست با درد شدید شکم، استفراغ، ناتوانی در دفع گاز، خونریزی، کاهش اشتها، کاهش وزن یا احساس گیر کردن مدفوع همراه باشد، باید سریعتر بررسی شود. در بسیاری از موارد، اقدام زودهنگام با اصلاح تغذیه، افزایش مایعات، تحرک بیشتر و استفاده درست از روشهای درمانی ساده میتواند جلوی پیشرفت مشکل و بروز عوارض جدیتر را بگیرد.
سخن پایانی
درمان سریع یبوست در منزل، وقتی یبوست خفیف تا متوسط است، میتواند بدون مراجعه فوری به مراکز درمانی به کاهش علائم و پیشگیری از بدتر شدن مشکل کمک کند. مهمترین پایه درمان فوری یبوست، اصلاح سبک زندگی است: افزایش فیبر غذایی، نوشیدن مایعات کافی، تحرک روزانه و بیتوجهی نکردن به احساس دفع. اگر با این اقدامات نتیجه نگرفتید، گاهی استفاده کوتاهمدت از ملینهای دارویی ازجمله لاکتولوز، منیزیم هیدروکساید، بیزاکودیل یا فرآوردههای مشابه میتواند کمککننده باشد؛ اما در صورت تداوم علائم، درد شدید شکم، استفراغ، خونریزی یا یبوست طولانیمدت، بهتر است ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید.
اگر هدف شما کنترل یبوستهای تکرارشونده و تقویت عملکرد روده است، میتوانید از مکملها و محصولات کمککننده استفاده کنید. برای مقایسه و خرید انواع قرص تقویت روده میتوانید به داروخانه آنلاین مفیدطب مراجعه کنید و بر اساس ترکیبات، کاربرد و توضیحات، داروی موردنظرتان را سفارش دهید.
