مصطکی صمغ معطر و زردرنگی است که از تنه درختچه مصطکی (Pistacia lentiscus) تراوش میکند و قرنهاست در طب سنتی ایران و یونان برای مشکلات گوارشی، بلغم و مراقبت از دهان و پوست به کار میرود. امروزه مصطکی در چند کاربرد مثل کمک به سوءهاضمه خفیف و التهابهای جزئی پوست، جایگاه شناختهشدهای در منابع رسمی گیاهدرمانی دارد؛ اما بسیاری از خواص دیگری که برای آن گفته میشود هنوز در حد طب سنتی یا مطالعات آزمایشگاهی است. در این مطلب از مفیدطب میخوانید مصطکی چیست، مصطکی برای چی خوبه، خواص دارویی مصطکی برای معده، بلغم و پوست چیست، طریقه مصرف درست آن چگونه است و چه کسانی نباید مصطکی مصرف کنند. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
بیش از ۲۰۰ نفر پیشنهادش کردهاند با تخفیف ویژه
مرهم طب سنتی بر پایه صمغ مصطکی، موم و روغن زیتون؛ انتخاب محبوب برای تسکین درد مفاصل، ورم و کوفتگی.
- ✔ برای تسکین درد زانو، کمر، پشت، ساق و ساعد
- ✔ ترکیب ساده و طبیعی: مصطکی، موم و روغن زیتون
- ✔ مصرف آسان: روزی ۳ بار ماساژ روی موضع درد
- ✔ اصل و با تاریخ انقضای معتبر از داروخانه آنلاین مفیدطب
گیاه مصطکی چیست؟
مصطکی صمغ درختچهای همیشهسبز به نام Pistacia lentiscus از خانواده پسته است که در نواحی مدیترانهای مثل یونان، ترکیه و شمال آفریقا میروید. مرغوبترین و شناختهشدهترین نوع آن از جزیره کیوس (Chios) در یونان به دست میآید. برای برداشت، روی تنه درخت خراشهای کوچکی ایجاد میکنند تا صمغ بهصورت مایعی شفاف خارج شود؛ این قطرهها در مجاورت هوا سفت میشوند و به دانههای زرد کمرنگ و شکنندهای تبدیل میشوند که به «اشکهای مصطکی» معروفاند. مصطکی قرنهاست در طب سنتی برای سلامت گوارش، دهان و کبد و کاهش بلغم استفاده میشود.
صمغ مصطکی رومی یا یونانی چیست؟
در کتابهای طب سنتی از مصطکی با نام «مصطکی رومی» یاد شده، چون از سرزمینهای روم (آناتولی و یونان امروزی) به ایران میرسید. امروزه به مصطکی جزیره کیوس، مصطکی یونانی یا Chios Mastiha میگویند که در اتحادیه اروپا نشان «مبدأ جغرافیایی حفاظتشده» (PDO) دارد. مصطکی اصل معمولاً دانههایی شفاف و زرد کمرنگ با بوی صمغی ملایم دارد و پس از چند دقیقه جویدن، حالت آدامسی پیدا میکند.
آیا درخت مصطکی در ایران وجود دارد؟
درخت مصطکی (Pistacia lentiscus) بومی ایران نیست و مصطکی مرغوب معمولاً از یونان وارد میشود. درختهایی که در ایران با نام بنه یا پسته وحشی (Pistacia atlantica) میشناسیم، از خویشاوندان مصطکی هستند و صمغ آنها همان «سقز» است که در بخش سؤالات متداول تفاوتش با مصطکی را توضیح دادهایم.
طبع مصطکی چیست؟
در طب سنتی ایران، طبع مصطکی گرم و خشک دانسته میشود و به همین دلیل برای افراد با مزاج سرد و مرطوب (بلغمی) توصیه میشود. مطالعات آزمایشگاهی هم اثرات ضدباکتریایی، ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی برای ترکیبات مصطکی نشان دادهاند، اما این نتایج لزوماً به معنی اثر درمانی در بدن انسان نیست. پس اگر بیماری زمینهای دارید یا دارو مصرف میکنید، مصطکی را با نظر پزشک یا داروساز مصرف کنید. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
نام دیگر مصطکی چیست؟
مصطکی (به انگلیسی Mastic یا Mastic gum و به یونانی Mastiha) در فارسی به نامهای رماس، رماست و کِیَه شناخته میشود. در کتابهای طب سنتی نیز نامهای مصطکی رومی، کندر رومی، مستکی و علک رومی برای آن آمده است. در انگلیسی به آن «اشکهای کیوس» (tears of Chios) هم میگویند. دقت کنید که مصطکی با «صمغ عربی» (Gum arabic) که از درخت اقاقیا به دست میآید، یکی نیست.
مصطکی برای چی خوبه؟
مصطکی در طب سنتی کاربردهای زیادی دارد و در بسیاری از نسخههای سنتی بهعنوان «مُصلح» (کاهنده عوارض داروهای دیگر) به کار رفته است. در ادامه پرکاربردترین خواص گیاه مصطکی را مرور کردهایم و کنار هر مورد گفتهایم که شواهد علمی تا چه حد از آن پشتیبانی میکند:
۱. خواص مصطکی برای بلغم

با اینکه خیلی از افراد میدانند بلغم چیست و راه درمانش در طب سنتی نسبت به طب شیمیایی بهتر پاسخ داده شده است، باز هم به دنبال مصرف داروهای شیمیایی هستند. باید بدانید که گیاه مصطکی به قویترین داروی گیاهی ضد بلغم معروف استو در طب سنتی برای کاهش بلغم و علائم مرتبط با آن مثل نفخ و سنگینی معده به کار میرود. معمولا افراد بلغمی مزاج با مشکلاتی مانند نفخ، مشکلات گوارشی، سردرد، عدم تمرکز و افزایش وزن دست و پنجه نرم میکنند.
خبر خوب اینکه گیاه مصطکی با طبع گرم و خشک خود با ایجاد اعتدال میان تمام اخلاط بدن،به کاهش سردی و رطوبت بدن کمک میکند. بنابراین اگر شما هم دچار غلبه بلغم هستید، از گیاه مصطکی در داروهای ضد بلغم ازجمله قرص و پماد استفاده کنید.
یکی از فرآوردههای حاوی مصطکی، قرص بلغم نیاک است که طبق اطلاعات سازنده ترکیبی از زنیان، آویشن شیرازی، سیاهدانه، مصطکی و عسل دارد و در طب سنتی برای نفخ، پری معده و دفع بلغم استفاده میشود. به دلیل وجود زنیان و آویشن شیرازی، مصرف آن در بارداری توصیه نمیشود و همراه با داروهای ضدانعقاد خون احتیاط لازم است. برای مقایسه آن با گزینههای دیگر، مطلب قرص بلغم دیموند بهتره یا نیاک را بخوانید. (منبع: تب مشخصات فنی صفحه محصول در مفیدطب (قرص بلغم نیاک))
۲. خواص مصطکی برای لاغری
در طب سنتی، مصطکی را به دلیل طبع گرم برای کاهش رطوبت بدن و کمک به هضم بهتر غذا توصیه میکنند و برخی افراد احساس میکنند با مصرف آن نفخ و سنگینی شکمشان کمتر شده است. با این حال، تاکنون شواهد علمی معتبری نشان نداده که مصطکی بهتنهایی باعث چربیسوزی یا کاهش وزن قابل توجه شود. اگر هدفتان کاهش وزن است، مصطکی در بهترین حالت میتواند مکمل یک رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم باشد، نه جایگزین آن. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۳. خواص مصطکی برای معده
کمک به گوارش، شناختهشدهترین و مستندترین کاربرد مصطکی است. آژانس دارویی اروپا (EMA) مصطکی را بهعنوان یک فرآورده گیاهی سنتی برای «اختلالات خفیف گوارشی» (سوءهاضمه خفیف) پذیرفته است. در یک کارآزمایی بالینی دوسوکور، مصرف ۳۵۰ میلیگرم مصطکی سه بار در روز به مدت ۳ هفته، علائم سوءهاضمه عملکردی را در ۷۷ درصد بیماران بهبود داد؛ در حالی که این عدد در گروه دارونما ۴۰ درصد بود. بنابراین مصطکی میتواند در کنار توصیههای پزشک به درمان سوءهاضمه و کاهش علائمی مثل درد سر دل، سنگینی و نفخ کمک کند. برخی مطالعات کوچک هم اثر مصطکی بر باکتری هلیکوباکتر پیلوری (عامل اصلی زخم معده) را بررسی کردهاند، اما نتایج قطعی نیست و مصطکی جایگزین درمان استاندارد زخم معده یا ریفلاکس معده نیست. اگر علائم گوارشی شما بیش از ۲ هفته ادامه داشت، حتماً به پزشک مراجعه کنید. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵؛ Dabos و همکاران، Journal of Ethnopharmacology، ۲۰۱۰؛ مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۴. خواص مصطکی برای کاهش قند خون
چند مطالعه آزمایشگاهی، حیوانی و تعداد محدودی مطالعه انسانی نشان دادهاند که مصطکی ممکن است بر قند خون اثر داشته باشد، اما این شواهد برای توصیه مصطکی بهعنوان درمان دیابت کافی نیست. اگر دیابت دارید، مصطکی را هرگز جایگزین داروهای تجویزی خود نکنید و پیش از مصرف آن با پزشک مشورت کنید، چون مصرف همزمان مکملهای گیاهی با داروهای کاهنده قند خون نیاز به پایش دارد. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۵. فواید مصطکی برای تقویت قلب و عروق
برخی مطالعات کوچک انسانی نشان دادهاند که مصرف پودر مصطکی ممکن است به کاهش مختصر کلسترول تام و قند خون ناشتا کمک کند، اما این نتایج هنوز به اندازهای قوی نیست که مصطکی را راهکار پیشگیری یا درمان بیماریهای قلبی بدانیم. اگر فشار خون یا چربی خون بالا دارید، مصطکی را فقط بهعنوان مکمل و با اطلاع پزشک مصرف کنید. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۶. خواص مصطکی برای تقویت سیستم ایمنی

مصطکی ترکیبات آنتیاکسیدانی دارد و در مطالعات آزمایشگاهی اثرات ضدمیکروبی و تعدیلکننده سیستم ایمنی از خود نشان داده است. با این حال، هنوز شواهدی وجود ندارد که مصرف مصطکی از ابتلا به سرماخوردگی یا آنفولانزا جلوگیری کند. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۷. خواص مصطکی برای رحم
در طب سنتی ایران، مصطکی برای رفع «سردی رحم» و گرم کردن ناحیه شکم و لگن توصیه میشود و برخی بانوان از ماساژ موضعی با مرهم مصطکی برای این منظور استفاده میکنند. توجه داشته باشید که هیچ شواهد علمی نشان نمیدهد مصطکی فیبروم یا کیست تخمدان را از بین میبرد؛ این مشکلات نیاز به تشخیص و درمان زیر نظر متخصص زنان دارند.
۸. خواص مصطکی برای قاعدگی
اگر در دوران قاعدگی با دردهای شدید شکم و لگن مواجه هستید، از خواص گیاه مصطکی برای کاهش دردهای قاعدگی غافل نمانید. گیاه مصطکی با طبع گرم و خشک خوددر طب سنتی برای کاهش دردهای این دوران توصیه میشود. این گیاه با گرم کردن رحم و لگن از سردی و درد زیاد در این ناحیهها جلوگیری کرده و منجر به کاهش نفخ و ناراحتیهای گوارشی در این دوران میشود.
البته شواهد علمی درباره اثر مصطکی بر درد قاعدگی محدود است؛ اگر درد قاعدگی شما شدید است یا با خونریزی زیاد همراه است، به پزشک مراجعه کنید. برای کاهش نفخ این دوران، مطلب علت نفخ در پریودی و برای مشاهده محصولات این حوزه، دسته محصولات دوران قاعدگی را ببینید.
۹. مصطکی و سرطان؛ تحقیقات چه میگویند؟
مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان دادهاند که برخی ترکیبات مصطکی میتوانند رشد سلولهای سرطانی را در محیط آزمایشگاه کند کنند. اما این نتایج هنوز در انسان تأیید نشده و مصطکی را نمیتوان راهی برای پیشگیری یا درمان سرطان دانست. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۱۰. فواید مصطکی برای تقویت انرژی و کاهش خستگی
در طب سنتی، مصطکی برای رفع کسالت و سستی ناشی از غلبه بلغم توصیه میشود؛ البته شواهد علمی برای اثر انرژیزایی مصطکی وجود ندارد و اگر خستگی مداوم دارید، بهتر است علت آن (مثل کمخونی یا کمبود ویتامینها) با آزمایش بررسی شود.
۱۱. فواید مصطکی برای بهبود کیفیت خواب
در طب سنتی، مصطکی گاهی در ترکیبات آرامبخش به کار میرود، اما مطالعه معتبری درباره اثر مصطکی بر بهبود خواب یا کاهش اضطراب در انسان وجود ندارد.
۱۲. فواید مصطکی برای تقویت حافظه
در منابع طب سنتی، مصطکی برای تقویت ذهن و رفع سستی ناشی از بلغم ذکر شده است، اما اثر آن بر حافظه و تمرکز در مطالعات انسانی ثابت نشده است. اگر به گیاهان مرتبط با حافظه علاقه دارید، مطلب خواص کندر برای تقویت حافظه را هم بخوانید.
۱۳. فواید مصطکی برای پوست و صورت

مصطکی خواص ضدالتهابی و ضدباکتریایی دارد و آژانس دارویی اروپا (EMA) فرآوردههای موضعی حاوی ۹ تا ۱۱ درصد پودر مصطکی را بهعنوان درمان سنتی برای التهابهای جزئی پوست و کمک به ترمیم زخمهای کوچک پذیرفته است. به همین دلیل مصطکی در برخی کرمها و محصولات مراقبت پوست هم دیده میشود. با این حال، اثر مصطکی بر آکنه، چینوچروک یا شفافیت پوست در مطالعات انسانی ثابت نشده است. اگر نشانههای عفونت پوستی دیدید یا مشکل پوستی بیش از یک هفته ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
۱۴. فواید مصطکی برای کاهش التهاب
مصطکی در مطالعات آزمایشگاهی اثرات ضدالتهابی نشان داده است و در طب سنتی، مرهم مصطکی برای تسکین دردهای عضلانی و مفصلی به کار میرود. برای نمونه، طبق مشخصات فنی، مرهم و پماد مصطکی شفانگر برای تسکین درد مفاصل و استخوان، ورم و کوفتگی استفاده میشود. با این حال، مصطکی جایگزین درمان بیماریهای التهابی مثل آرتریت نیست. (منبع: تب مشخصات فنی صفحه محصول در مفیدطب (مرهم مصطکی شفانگر))
۱۵. فواید مصطکی برای سلامت دهان و دندان
از مصطکی میتوانید بهعنوان خوشبوکننده طبیعی دهان استفاده کنید. چند مطالعه نشان دادهاند که جویدن مصطکی میتواند تعداد برخی باکتریهای مضر دهان مثل استرپتوکوکوس موتانس (از عوامل پوسیدگی دندان) و تجمع پلاک را کاهش دهد. البته جویدن مصطکی جایگزین مسواک، نخ دندان و معاینه منظم دندانپزشکی نیست. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
۱۶. فواید مصطکی برای مو
در طب سنتی گفته میشود مصطکی جریان خون پوست سر را افزایش میدهد، اما مطالعه معتبری درباره اثر مصطکی بر جلوگیری از ریزش مو وجود ندارد. اگر ریزش موی شما زیاد است، بهتر است علت آن (مثل کمبود آهن، مشکلات تیروئید یا عوامل هورمونی) توسط پزشک بررسی شود.
خواص گیاه مصطکی در طب اسلامی
در طب اسلامی، گیاه مصطکی به داروی ضد بلغم امام صادق (ع) یا داروی ضد بلغم طب اسلامی معروف است. همچنین داروی مصطکی در منابع طب اسلامی استاد تبریزیان هم به عنوان قویترین داروی ضد بلغم معرفی شده است. مصطکی با طبع گرم و خشک خود از تجمع بلغم در بدن جلوگیری کرده و به بهبود بیماری بلغم کمک میکند. همچنین در طب اسلامی خواص بیشماری برای مصطکی بیان شده اما مهمترین آن، درمان فوری بلغم است.
طریقه مصرف مصطکی
شما میتوانید داروی گیاهی مصطکی را به روشهای مختلفی استفاده کنید. در ادامه بهترین روشهای مصرف مصطکی را بیان میکنیم.
قرص و کپسول مصطکی
قرص و کپسولهای حاوی مصطکی در داروخانهها و فروشگاههای معتبر محصولات طبیعی عرضه میشوند. دوز مصرف به نوع و مقدار مصطکی هر محصول بستگی دارد، پس همیشه طبق دستور روی بسته یا نظر پزشک مصرف کنید. بهعنوان مرجع، EMA برای بزرگسالان مصرف ۰٫۵ تا ۱ گرم پودر مصطکی، ۲ بار در روز (حداکثر ۲ گرم در روز) را برای سوءهاضمه خفیف ذکر کرده و مصرف خوراکی آن را در افراد زیر ۱۸ سال توصیه نمیکند. در فرآوردههای ترکیبی مثل قرص بلغم نیاک، دوز طبق دستور سازنده است (برای مشکلات گوارشی ۱ تا ۲ قرص بعد از هر وعده غذایی، یا طبق نظر پزشک). برای مشاهده محصولات مرتبط، دسته خرید دوای بلغم را ببینید. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵؛ تب مشخصات فنی صفحه محصول در مفیدطب (قرص بلغم نیاک))
روغن و مرهم مصطکی

روغن مصطکی (Mastic oil) معمولاً یا اسانسی است که با تقطیر از صمغ یا برگ مصطکی به دست میآید، یا روغنی است که مصطکی در آن خیسانده شده است. این روغن بیشتر بهصورت موضعی برای ماساژ و مراقبت از پوست و در طب سنتی برای تقویت معده (با ماساژ روی شکم) استفاده میشود. اگر به دنبال استفاده از خواص روغن مصطکی هستید، به نکات زیر توجه کنید:
- مصرف خوراکی: اسانسها و روغنهای غلیظ گیاهی را بدون دستور پزشک یا داروساز مصرف خوراکی نکنید. اگر محصولی مخصوص مصرف خوراکی تولید شده، فقط طبق دستور روی بسته از آن استفاده کنید.
- مصرف موضعی: چند قطره روغن را (در صورت غلیظ بودن، رقیقشده با یک روغن پایه) روی پوست بریزید و بهآرامی ماساژ دهید. قبل از اولین استفاده، آن را روی بخش کوچکی از پوست امتحان کنید. اگر به دنبال فرآورده آماده هستید، میتوانید پماد و مرهم مصطکی را از داروخانه آنلاین مفیدطب سفارش دهید. روغن و مرهم مصطکی را جایگزین ضدآفتاب نکنید و روی سوختگی یا اطراف چشم نزنید.
مرهم و پماد مصطکی برای چی خوبه؟
طبق مشخصات فنی، مرهم مصطکی شفانگر یک فرآورده طب سنتی ایران و حاوی مصطکی، موم و روغن زیتون است و برای تسکین درد مفاصل و استخوان (زانو، ساق، کمر، پشت و ساعد)، ورم و کوفتگی به کار میرود. روش مصرف آن، ماساژ پماد روی موضع درد سه بار در روز است و در بارداری و شیردهی باید با مشورت پزشک استفاده شود. این مرهم برای زخم یا سوختگی معرفی نشده است. (منبع: تب مشخصات فنی صفحه محصول در مفیدطب (مرهم مصطکی شفانگر))
مصطکی و عسل
مصطکی دارای طعم تلخ و گس است. اگر میخواهید هم تلخی مصطکی را کمتر کنید و هم میزان اثربخشی این داروی گیاهی را افزایش دهید، توصیه میکنیم از ترکیب مصطکی با عسل استفاده کنید. مصرف این ترکیبدر طب سنتی برای تقویت معده و کاهش بلغم توصیه میشود.
طرز تهیه مصطکی و عسل: مقدار کمی پودر مصطکی (حدود ۰٫۵ تا ۱ گرم، یعنی کمتر از نصف قاشق چایخوری) را با یک قاشق غذاخوری عسل طبیعی مخلوط کنید و بعد از غذا میل کنید. این ترکیب را بیش از دو بار در روز مصرف نکنید. افراد مبتلا به دیابت (به دلیل قند بالای عسل) و کودکان زیر یک سال (به دلیل خطر بوتولیسم نوزادی) نباید از این ترکیب استفاده کنند. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
دمنوش گیاهی مصطکی
برای تهیه دمنوش گیاهی مصطکی دستورالعمل زیر را دنبال کنید:
- یک قاشق چای خوری مصطکی را در یک لیوان آب جوش بریزید.
- ۱۰ تا ۱۵ دقیقه منتظر بمانید تا دم بکشد.
- سپس دمنوش را از صافی رد کرده و به همراه عسل یا لیمو میل کنید.
آدامس طبیعی مصطکی
یکی از سادهترین روشهای مصرف مصطکی، جویدن آن به عنوان آدامس است. این روش برای تقویت لثهها، خوشبو کردن دهان و بهبود هضم غذا بسیار مؤثر است. برای این کار تنها کافیست مقداری از مصطکی را در دهان گذاشته و بهآرامی بجوید.
پودر مصطکی

گیاه مصطکی را میتوانید آسیاب کرده و از پودر مصطکی به عنوان طعمدهنده در شیرینیها، دسر و غذاها استفاده کنید. همچنین با اضافه کردن پودر مصطکی به آش، سوپ یا ماست میتوانید از فواید و خواص این گیاه بهرهمند شوید.
بخور مصطکی
آخرین روش استفاده از مصطکی، بخور این داروی گیاهی است. بخور مصطکی در طب سنتی برای باز کردن راه تنفس در سرماخوردگی و آنفولانزا استفاده میشود؛ البته شواهد علمی در این زمینه محدود است.
طریقه مصرف مصطکی برای معده
برای کمک به سوءهاضمه خفیف، نفخ و سنگینی معده میتوانید مصطکی را به یکی از این روشها مصرف کنید:
- پودر یا کپسول مصطکی: برای بزرگسالان ۰٫۵ تا ۱ گرم، دو بار در روز (حداکثر ۲ گرم در روز)، یا طبق دستور روی بسته محصول. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
- جویدن دانههای مصطکی: جویدن چند دانه مصطکی بعد از غذا، روشی سنتی برای کمک به هضم و خوشبو شدن دهان است.
- فرآوردههای ترکیبی: مثل قرص بلغم نیاک که طبق دستور سازنده ۱ تا ۲ قرص بعد از هر وعده غذایی مصرف میشود. (منبع: تب مشخصات فنی صفحه محصول در مفیدطب)
اگر علائم شما بیش از ۲ هفته ادامه داشت یا علائم هشدار مثل کاهش وزن بیدلیل، استفراغ مکرر، مدفوع سیاه یا اشکال در بلع داشتید، مصطکی را کنار بگذارید و حتماً به پزشک مراجعه کنید. برای آشنایی با گزینههای دیگر، مطلب بهترین دمنوش ضد نفخ معده و دستههای داروهای ضد نفخ و داروهای ضد سوزش معده را ببینید. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
طریقه مصرف مصطکی برای بلغم
در طب سنتی برای کاهش بلغم، مصطکی را بهصورت جویدنی، همراه با عسل یا در قالب فرآوردههای ترکیبی ضد بلغم مصرف میکنند. برای مثال، طبق دستور سازنده، قرص بلغم نیاک برای دفع بلغم به میزان ۲ تا ۳ قرص صبح ناشتا و ۲ تا ۳ قرص قبل از خواب (یا طبق نظر پزشک) مصرف میشود. اگر بهصرفهتر میخواهید، پک ضد بلغم نیاک شامل دو بسته از همین قرص است. برای روشهای کمکی دیگر، مطلب بهترین دمنوش برای رفع بلغم را بخوانید. (منبع: تب مشخصات فنی صفحه محصول در مفیدطب (قرص و پک بلغم نیاک))
طریقه مصرف مصطکی برای لاغری
در طب سنتی برای کمک به کاهش وزن، مصطکی را به دو شکل توصیه میکنند: ۱) مصرف خوراکی مقدار کم مصطکی (جویدنی، پودر همراه عسل یا کپسول طبق دستور بسته) برای بهبود هضم و کاهش نفخ؛ ۲) ماساژ روغن مصطکی روی شکم و پهلو در جهت عقربههای ساعت. باید بدانید که روغن مصطکی چربی زیر پوست را «آب نمیکند» و هیچ مطالعه معتبری نشان نداده که ماساژ با آن باعث کاهش چربی موضعی شود؛ ماساژ شکم ممکن است فقط به کاهش نفخ و احساس سبکی کمک کند. کاهش وزن پایدار با رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم و در صورت نیاز مشاوره با متخصص تغذیه به دست میآید. (منبع: مجله علمی Nutrients، ۲۰۲۲)
عوارض مصرف مصطکی
طبق EMA، برای مصطکی در دوزهای توصیهشده عارضه جانبی شناختهشدهای گزارش نشده و تنها منع مصرف رسمی آن، حساسیت به مصطکی است. با این حال، مصرف زیاد یا نادرست ممکن است در برخی افراد باعث مشکلاتی مثل ناراحتی معده، سردرد یا واکنش پوستی شود. مهمترین نکات ایمنی مصرف مصطکی را در ادامه آوردهایم. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
مشکلات گوارشی در صورت مصرف بیش از حد
مصرف هر دارویی حتی از نوع گیاهی آن میتواند مشکلات مختلفی از جمله مشکلات گوارشی را برایتان به وجود آورد. در صورت مصرف بیش از حد مصطکی، ممکن است دچار مشکلات گوارشی مانند اسهال، دل درد یا نفخ شوید.
تداخل با داروها
در منابع رسمی (EMA) تداخل دارویی مشخصی برای مصطکی گزارش نشده، اما مطالعات تداخل کافی هم انجام نشده است. بهخصوص اگر داروهای ضدانعقاد (رقیقکننده خون)، داروهای دیابت یا داروهای کاهنده چربی خون مصرف میکنید، پیش از مصرف مصطکی یا فرآوردههای ترکیبی حاوی آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
بروز واکنش های آلرژیک

مصرف مصطکی در برخی از افراد منجر به واکنشهای آلرژیک میشود. این حساسیت با نشانههایی از جمله خارش، تورم و قرمزی پوست همراه است. بنابراین اگر سابقه حساسیت به داروهای گیاهی را دارید، داروی مصطکی را با احتیاط مصرف کنید.
مصرف مصطکی در بارداری و شیردهی
ایمنی مصرف مصطکی در دوران بارداری و شیردهی ثابت نشده است و EMA به دلیل نبود داده کافی، مصرف آن را در این دوران توصیه نمیکند. پس اگر باردار هستید یا شیر میدهید، مصطکی و فرآوردههای حاوی آن را بدون نظر پزشک مصرف نکنید. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
مصرف مصطکی در کودکان و نوجوانان
به دلیل نبود داده کافی، EMA مصرف خوراکی مصطکی را برای افراد زیر ۱۸ سال و مصرف موضعی آن را برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمیکند. (منبع: مونوگراف گیاهی اتحادیه اروپا برای مصطکی، EMA/HMPC/۴۶۷۵۸/۲۰۱۵)
تحریک پوست در صورت استفاده موضعی نادرست
در صورت استفاده از مصطکی به صورت موضعی ممکن است منجر به حساسیت برخی از پوستها شود. برای جلوگیری از تحریک پوست به نکات زیر دقت کنید:
- ابتدا مقدار کمی از پماد یا روغن مصطکی را روی بخش کوچکی از پوست امتحان کنید.
- در صورت عدم بروز حساسیت و خارش، استفاده از روغن مصطکی مانعی ندارد.
احتمال ایجاد سردرد در برخی افراد
تجربه و نظرات مصرف مصطکی نشان میدهد برخی از افراد در صورت مصرف مصطکی دچار سردرد میشوند. اگر شما هم جز این دسته از افراد هستید، مصرف مصطکی را متوقف کنید.
سوالات پرتکرار درباره گیاه مصطکی
خیر؛ مصطکی و کندر دو صمغ متفاوتاند. مصطکی از درختچه Pistacia lentiscus از خانواده پسته و کندر از درخت بوسولیا (Boswellia) به دست میآید. مصطکی دانههای شفاف و زرد کمرنگ با طعم ملایم دارد و با جویدن حالت آدامسی پیدا میکند، اما کندر کدرتر و تلختر است. شباهت ظاهری و کاربردهای سنتی مشابه باعث شده گاهی این دو را با هم اشتباه بگیرند یا به مصطکی کندر رومی بگویند.
خیر؛ سقز صمغ درخت بنه (Pistacia atlantica) است که در کوههای زاگرس ایران میروید و از خویشاوندان مصطکی محسوب میشود. سقز در ایران بیشتر بهصورت آدامس طبیعی (آدامس سقز یا بنه) جویده میشود و در طب سنتی برای برخی مشکلات گوارشی و دهان کاربرد دارد، اما ترکیب، طعم و منشأ آن با مصطکی متفاوت است.
در طب سنتی، بانوان از مصطکی برای کاهش دردهای قاعدگی، نفخ این دوران و رفع سردی رحم استفاده میکنند و مرهم مصطکی برای تسکین دردهای عضلانی کاربرد دارد. این کاربردها بیشتر بر پایه طب سنتی است و مصطکی درمان کیست یا فیبروم نیست. مصرف خوراکی مصطکی در بارداری و شیردهی هم توصیه نمیشود.
مهمترین کاربرد مصطکی برای آقایان هم مانند بانوان، کمک به سوءهاضمه خفیف و نفخ، سلامت دهان و لثه و تسکین دردهای عضلانی با مرهم مصطکی است. برخی مطالعات کوچک اثرات مثبتی بر چربی خون نشان دادهاند، اما مصطکی درمان بیماریهای کبدی نیست و نقش آن در پیشگیری از سرطان در انسان ثابت نشده است.
خیر؛ صمغ عربی (Gum arabic) از درخت اقاقیا به دست میآید و بیشتر بهعنوان قوامدهنده در صنایع غذایی و دارویی استفاده میشود، اما مصطکی صمغ درختچه Pistacia lentiscus است.
کپسول مصطکی شکل آسانتر مصرف پودر مصطکی است و بیشتر برای کمک به سوءهاضمه خفیف، نفخ و سنگینی معده استفاده میشود. مقدار مصرف به میزان مصطکی هر کپسول بستگی دارد؛ پس طبق دستور روی بسته یا نظر پزشک مصرف کنید و اگر علائمتان بیش از ۲ هفته ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید.
طبق مونوگراف آژانس دارویی اروپا (EMA)، مقدار توصیهشده برای بزرگسالان ۰٫۵ تا ۱ گرم پودر مصطکی در هر نوبت، دو بار در روز (حداکثر ۲ گرم در روز) است. در فرآوردههای آماده، دستور روی بسته ملاک است و مصرف خوراکی مصطکی برای زیر ۱۸ سال، بارداری و شیردهی توصیه نمیشود.
طبق EMA، مصطکی در دوز توصیهشده عارضه جانبی شناختهشدهای ندارد و تنها منع مصرف رسمی آن حساسیت به مصطکی است. مصرف زیاد ممکن است در برخی افراد باعث ناراحتی معده یا سردرد شود و در صورت بروز خارش، تورم یا قرمزی پوست باید مصرف را قطع کرد.آیا مصطکی همان کندر است؟
آیا مصطکی همان سقز است؟
خواص دارویی مصطکی برای زنان چیست؟
خواص گیاه مصطکی برای مردان چیست؟
آیا مصطکی همان صمغ عربی است؟
کپسول مصطکی برای چی خوبه؟
روزانه چقدر مصطکی میتوان مصرف کرد؟
عوارض مصطکی چیست؟
تفاوت مصطکی و کندر در یک نگاه
| ویژگی | مصطکی | کندر |
|---|---|---|
| منشأ گیاهی | درختچه Pistacia lentiscus (خانواده پسته) | درخت بوسولیا (Boswellia) |
| محل رویش | مدیترانه، بهویژه جزیره کیوس یونان | شاخ آفریقا، عمان، یمن و هند |
| ظاهر | دانههای شفاف و زرد کمرنگ | دانههای زرد مایل به قهوهای یا سفید شیری و کدرتر |
| طعم | ملایم و صمغی؛ با جویدن حالت آدامسی پیدا میکند | تلختر و معطرتر |
| کاربرد رایج در طب سنتی | گوارش، بلغم و سلامت دهان | حافظه، التهاب و بخور |
برای آشنایی بیشتر با کندر، مطلب خواص کندر برای تقویت حافظه را بخوانید.
سخن پایانی
مصطکی صمغ معطر درختچه Pistacia lentiscus است که در طب سنتی ایران و یونان جایگاه ویژهای دارد. مستندترین کاربرد آن کمک به سوءهاضمه خفیف و نفخ و، در مصرف موضعی، تسکین التهابهای جزئی پوست است؛ بسیاری از خواص دیگر مثل اثر بر قند خون، لاغری، حافظه یا پیشگیری از سرطان هنوز به شواهد بیشتری نیاز دارند. مصطکی را در مقدار توصیهشده مصرف کنید، در بارداری، شیردهی و کودکان از مصرف آن پرهیز کنید و اگر بیماری زمینهای دارید یا دارو مصرف میکنید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید. فرآوردههای حاوی مصطکی مثل قرص بلغم نیاک و مرهم مصطکی شفانگر را میتوانید از داروخانه آنلاین مفیدطب تهیه کنید.
منابع




۲ دیدگاه دربارهٔ «مصطکی برای چی خوبه؛ ۱۶ خواص مصطکی و طریقه مصرف آن»
سلام گیاهان داروی خوب و مفید هستن
درود خدمت نویسنده ی عزیز مصطکی.
باید خدمت شما عرض کنم که پسته ی وحشی همان درختچه کلنگ یا بنه هست که در خوزستان و استان فارس و هرمزگان بسیار می روید. شما از همه ی کشورها اطلاع داشتید، بجز ایران. و مصطکی همان سقز هست که محلی های خوزستان به آن کلنگ می گویند و استان فارس بهش میگن بنه. وقتی شیره درخت کلنگ یا همون مصطکی رو ازش جدا میکنند، و می پزند، تفاله اش را سقز می نامند که بهش آدامس محلی هم می گویند. و شیره پخته شده را مصطکی می گویند و در درمان بسیاری از بیماریها، بخصوص سرطان های گوارشی کاربرد دارد.
با تشکر. نگار سامی. محقق گیاه شناسی