درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال + راهکارهای خانگی

یبوست در نوزادان و کودکان مشکل شایعی است، به‌ویژه زمانی که رژیم غذایی کودک تغییر می‌کند یا غذای کمکی شروع می‌شود. در بیشتر موارد، با چند اقدام ساده مثل اصلاح تغذیه، افزایش مایعات، ماساژ شکم و حمام آب گرم می‌توان به بهبود یبوست کمک کرد. در این مقاله از مجله سلامت داروخانه آنلاین مفیدطب، روش‌های کم‌خطر و نسبتاً سریع برای درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال را بررسی می‌کنیم و در ادامه، چند شربت گیاهی مناسب این سن را هم معرفی خواهیم کرد.

نکته‌ای که توصیه می‌شود، این است که برای درمان یبوست کودکان، بدون مشورت با پزشک به آن‌ها برای خرید دارو و شربت ملین کودکان و مصرف آن اقدام نکنید.

چرا کودکان دچار یبوست می‌شوند؟

نوزادان در روزها و ماه‌های اولیه زندگی خود تغییرات بدنی زیادی را تجربه می‌کنند. بخش قابل توجهی از این تغییرات، در دستگاه گوارش آن‌ها اتفاق می‌افتد. به این دلیل که نوع تغذیه کودک در 6 ماهگی و یک سالگی تغییراتی دارد. بنابراین دستگاه گوارش باید خود را برای این تغییرات و هضم غذاهای جدید آماده کند. در این فرآیند اکثر کودکان دچار یبوست و دل دردهای شدید می شوند.

برخی از کودکان چند بار در روز دفع مدفوع دارند. در بعضی دیگر این کار یک بار در روز یا روز درمیان انجام میشود. چیزی که مهم است این است که مدفوع او نرم بوده و راحت دفع شود. در غیر این صورت دچار یبوست شده است.

شایع‌ترین علت های یبوست کودکان این موارد است:

• عدم مصرف فیبر کافی، مثل میوه‌ها، سبزیجات و غلات
• عدم نوشیدن مایعات کافی
• پرخوری – که شامل زیاد شیر دادن به کودک هم می‌شود
• حساسیت به برخی ترکیبات غذایی
• نگه داشتن مدفوع و تاخیر در تخلیه
• مصرف برخی داروها یا مکملها مانند آهن

در موارد بسیار نادر ممکن است دلیل یبوست کودک، یک مشکل پزشکی یا بیماری باشد.

برای درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال چه کنیم؟

سریع‌ترین راه‌های درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال، معمولاً حدود 1 روز زمان می‌برد. البته این مدت به بدن کودک و شدت یبوست او نیز بستگی دارد. بهتر است در روند درمان، صبور باشید و کودک را برای اجابت مزاج تحت فشار نگذارید.

روش درمان یبوست در نوزادان زیر 6 ماه با کودکان بالای 6 ماه فرق دارد؛ چون بعد از شروع غذای کمکی، نقش تغذیه و مایعات در برطرف شدن یبوست بیشتر می‌شود. در ادامه، روش‌های درمان یبوست کودکان زیر 2 سال را به تفکیک دو گروه سنی بررسی می‌کنیم.

اگر به دنبال گزینه‌های مخصوص سنین بالاتر هستید، می‌توانید صفحه خرید و قیمت شربت و قرص یبوست بزرگسالان را هم ببینید.

درمان یبوست کودکان زیر 6 ماه

یبوست در نوزادان زیر 6 ماه که شیر مادر می‌خورند کمتر اتفاق می‌افتد، زیرا در شیر مادر ترکیباتی وجود دارد که به کارکرد بهتر روده کمک می‌کند. با این حال، از این علائم می‌توانید متوجه این مشکل در کودک خود شوید:

• 2 تا 3 روز دفع مدفوع نداشته است
• ناآرام است

در این صورت برای درمان یبوست او با پزشک مشورت کنید. در صورت مشاهده علائم زیر، لازم است جهت درمان فوری یبوست کودکان زیر 6 ماه و ملاقات با پزشک اقدام شود:

• درد شدید هنگام مدفوع کردن
• سفت بودن مدفوع و خونریزی بعد از دفع
• تب
• استفراغ
• اسهال خونی
• نفخ شکم
• عدم وزن‌گیری یا کم شدن وزن

برای کمک به درمان یبوست نوزاد:

• کودک را به حمام آب گرم ببرید تا روده‌هایش آرام شوند.
• نوزاد را به پشت بخوابانید و پاهای او را به آرامی به صورت دوچرخه، ورزش دهید.
• ایجاد تغییرات در رژیم غذایی مادر شیرده، می‌تواند روی عملکرد گوارشی نوزاد تاثیرگذار باشد. بنابراین با سعی و خطا، مثلا حذف لبنیات از غذای مادر، می‌توان به تغییر موثر در درمان یبوست کودک پی برد.
• برای کودکانی که 2 تا 4 ماهگی خود را پشت سر گذاشته‌اند، گاهی مقدار کمی آبمیوه برای درمان فوری یبوست در منزل می‌تواند گزینه مناسبی باشد. البته اگر برای اولین بار است که به کودک خود آبمیوه می‌دهید، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

درمان یبوست کودک زیر 2 سال و بالای 6 ماه

به طور کلی بهتر است کودک به یک روتین برای دفع و دستشویی رفتن عادت کند. در ادامه راه‌هایی برای درمان یبوست کودک زیر 2 سال و بالای 6 ماه می‌خوانید که برخی فوری‌تر عمل می‌کنند و برخی دیگر احتیاج به زمان بیشتری دارند:

• برای کودک خود رژیم سرشار از فیبر فراهم کنید: مصرف میوه‌های سرشار از فیبر و آب برای درمان یبوست کودکان زیر 2 سال مفید است. میوه‌هایی که برای یبوست مفید هستند شامل آلو بخارا، سیب، انگور و توت‌فرنگی می‌شود. غذاهای سرشار از فیبر دیگر عبارتند از غلات کامل، سبزیجات و لوبیای پخته. همچنین پوره نخودفرنگی نیز می‌تواند انتخاب موثری باشد.
• کودک خود را به حمام آب گرم ببرید: این کار به عضلات شکم کودک کمک می‌کند تا آرام شده و روده‌ها برای دفع تحریک شوند.
• کودکتان را به فعالیت وادارید.
• شکم کودک را ماساژ بدهید: به آرامی شکم کودک را به صورت دایره‌وار ماساژ دهید.
• به کودک آبمیوه بدهید: در کنار غذاهای دیگر کودک، به مقدار کمی آبمیوه خالص سیب یا گلابی بدهید؛ زیرا سوربیتول درون این آبمیوه‌ها به عنوان یک ملین طبیعی عمل می‌کند.
• به کودک آب بدهید: اگر کودک شما حداقل 6 ماه دارد، می‌توانید برای درمان یبوست او 4 تا 6 قاشق آب بدهید. آب خوردن به کودک شما کمک می‌کند تا مدفوع نرم‌تری داشته باشد.

در مواردی که علائم شدیدتر است و با روش‌های خانگی سریع بهتر نمی‌شود، بعضی والدین به دنبال شربت برای یبوست شدید کودکان می‌روند؛ با این حال در کودکان زیر ۲ سال، انتخاب شربت و مقدار مصرف باید با نظر پزشک انجام شود.

درمان یبوست کودک یک ساله

یبوست در کودک یک ساله معمولاً بعد از تغییر رژیم غذایی، شروع غذای کمکی، کم شدن مصرف مایعات یا مصرف مکمل آهن دیده می‌شود. برای درمان یبوست کودک یک ساله معمولاً این اقدامات کم‌ریسک و ساده کمک‌کننده هستند:

• دادن آب کافی در طول روز
• استفاده از پوره میوه‌هایی مثل آلو، گلابی و سیب
• افزودن غذاهای حاوی فیبر متناسب با سن کودک
• تشویق کودک به تحرک بیشتر
• ماساژ ملایم شکم و حمام آب گرم

اگر یبوست کودک یک ساله بیش از 2 روز طول کشید، با درد شدید، بی‌قراری یا خون در مدفوع همراه بود، لازم است با پزشک مشورت شود.

درمان خانگی یبوست کودکان ۲ ساله

برای درمان خانگی یبوست کودکان ۲ ساله، معمولاً اصلاح رژیم غذایی و عادت‌های روزانه اولین و کم‌خطرترین اقدام است. در این سن می‌توان از این راهکارها کمک گرفت:

• افزایش مصرف آب و مایعات
• دادن میوه‌های ملین مثل آلو، گلابی و سیب
• استفاده از سبزیجات، غلات کامل و حبوبات پخته متناسب با سن کودک
• کم کردن خوراکی‌های یبوست‌آور در رژیم غذایی
• تشویق کودک به فعالیت بدنی بیشتر
• ماساژ آرام شکم و حمام آب گرم

در کودکان 2 ساله، ایجاد عادت منظم برای دفع هم اهمیت دارد. اگر کودک مدفوع خود را نگه می‌دارد یا هنگام دفع درد دارد، بهتر است این موضوع جدی گرفته شود تا یبوست مزمن نشود.

همچنین اگر یبوست کودک تکرار می‌شود، بهتر است غذاهای مضر برای یبوست را هم بشناسید و تا حد امکان از برنامه غذایی کودک (متناسب با سن) حذف یا کمتر کنید.

بررسی تغییرات تغذیه‌ای در درمان یبوست کودکان زیر 2 سال

اگر یبوست کودک بعد از شروع غذای کمکی، تغییر برند شیر خشک یا مصرف مکمل آهن شروع شده، بهتر است این تغییرات به عنوان علت احتمالی بررسی شوند. در بعضی کودکان، نوع شیر خشک یا شروع بعضی غذاهای کمکی می‌تواند باعث سفت شدن مدفوع شود. در این شرایط، بدون تغییر خودسرانه و با نظر پزشک می‌توان رژیم غذایی کودک را بازبینی کرد.

پوره میوه‌های ملین برای درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال

برای کودکانی که غذای کمکی را شروع کرده‌اند، پوره آلو، گلابی و سیب می‌تواند به نرم‌تر شدن مدفوع کمک کند. در بسیاری از موارد، استفاده از پوره میوه به دلیل داشتن فیبر بیشتر، از آبمیوه انتخاب بهتری است. بهتر است این خوراکی‌ها به مقدار کم و تدریجی وارد برنامه غذایی کودک شوند.

درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال با دارو گیاهی

شما می‌توانید برای درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال، از داروهای گیاهی مفید در این زمینه کمک بگیرید. به سن نوزاد یا کودک خود توجه کافی داشته باشید و بر اساس شرایط او، راه درمانی مناسب را اجرا کنید.

نوزادان زیر 6 ماه

اول از همه توصیه می‌شود در سنین کمتر از یک ماه، بدون تجویز پزشک، هیچ چیز جز شیر مادر به نوزاد ندهید، حتی آب. برای کودک زیر 6 ماه بدون تجویز پزشک داروی ملین استفاده نکنید و حتماً جهت معاینه و بررسی علت یبوست به پزشک متخصص مراجعه کنید.

به طور کلی نیز بهتر است کودک زیر ۶ ماه را برای درمان یبوست نزد پزشک متخصص اطفال ببرید و از خوددرمانی بپرهیزید؛ چون ممکن است یبوست در این سن علت زمینه‌ای دیگری داشته باشد. دقت کنید که مصرف نوع خاصی از شیرخشک برای کودک یا مصرف غذای نامناسب توسط مادر ممکن است باعث ایجاد یبوست نوزاد شده باشد.

یکی از شربت‌های گیاهی مورد استفاده برای درمان یبوست کودکان زیر 2 سال، شربت نی نی لاکس است که برای درمان یبوست نوزادان زیر 6 ماه نیز مجاز اعلام شده است.

برخی از ترکیبات نی نی لاکس ممکن است در بعضی کودکان طی چند ساعت تا یک روز اثر خود را نشان دهند و برخی دیگر برای تنظیم حرکات روده به زمان بیشتری نیاز دارند. با این حال، به طور کلی معمولاً بعد از یک روز می‌توان اثر مصرف شربت نی نی لاکس را مشاهده کرد.

کودکان 6 ماه تا 2 سال

شربت لاکساپلاس یک شربت گیاهی است که برای درمان یبوست کودکان زیر 2 سال کاربرد دارد. این شربت به هضم بهتر غذا و هماهنگی بیشتر دستگاه گوارش کودکان کمک می‌کند. لاکساپلاس برای بهبود یبوست مزمن ناشناخته نیز استفاده می‌شود. شربت لاکساپلاس برای کودکان 6 ماهه و بیشتر قابل استفاده است.

اکثر شربت‌ها یا قرص‌های گیاهی ملین و مسهل، حاوی عصاره گیاه سنا هستند. اما افراد زیادی به این گیاه حساسیت داشته و نمی‌توانند از فرآورده‌های آن استفاده کنند. در شربت لاکساپلاس از این گیاه استفاده نشده است و به همین دلیل برای این‌گونه کودکان مناسب است. در ترکیبات لاکساپلاس از گیاهان موثری از جمله گل سرخ، عناب، اسفرزه، سپستان، گل گاوزبان، بنفشه و دانه به دیده می‌شود. بیشتر این گیاهان خاصیت موسیلاژی داشته و به نرم شدن مدفوع و خروج سریع‌تر آن از روده‌ها کمک می‌کنند.

شربت گیاهی لاکساپلاس برای کودکان عوارض شدید و خاصی ندارد، اما سوءمصرف آن ممکن است سبب اسهال شود.

شربت برای یبوست کودکان زیر ۲ سال

اگر به دنبال شربت برای یبوست کودکان زیر ۲ سال هستید، باید قبل از هر چیز به سن کودک، شدت یبوست و علت احتمالی آن توجه کنید. در نوزادان زیر 6 ماه، مصرف هر نوع شربت یا ملین باید فقط با نظر پزشک باشد. در کودکان بالای 6 ماه نیز بهتر است شربت‌های گیاهی یا دارویی با توجه به شرایط کودک و با احتیاط استفاده شوند.

نکته مهم این است که مصرف طولانی‌مدت ملین‌ها توصیه نمی‌شود؛ چون ممکن است بعد از مدتی باعث وابستگی روده به دارو شود و مشکل یبوست را به صورت ریشه‌ای برطرف نکند.

شربت لاکسی هرب باریج اسانس یکی دیگر از شربت‌های گیاهی است که برای کمک به رفع یبوست و نرم شدن مدفوع استفاده می‌شود. این شربت با ترکیباتی مثل آلو (Prunus domestica) و شکر سرخ تهیه شده است.

توجه: طبق بروشور، دوز مصرف برای «کودکان کمتر از ۱۰ سال» ذکر شده؛ اما برای کودکان زیر ۲ سال بهتر است مصرف آن فقط با نظر پزشک انجام شود تا مقدار و دفعات مصرف متناسب با سن و شرایط کودک تعیین گردد.

چه زمانی برای درمان یبوست کودکان باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر با وجود افزایش مایعات، اصلاح رژیم غذایی، ماساژ شکم و حمام آب گرم، یبوست کودک طی 24 تا 48 ساعت بهتر نشد یا کودک هنگام دفع درد زیادی داشت، لازم است با پزشک مشورت شود. همچنین در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه پزشکی ضروری است:

• خون در مدفوع
• استفراغ
• بی‌حالی
• تب
• نفخ شدید شکم
• کاهش اشتها
• کاهش وزن یا وزن‌گیری نامناسب

جمع بندی

در این مقاله با روش‌هایی برای درمان فوری یبوست کودکان زیر 2 سال آشنا شدید. همان‌طور که خواندید، در بسیاری از موارد می‌توان با راهکارهای ساده‌ای مثل افزایش مایعات، مصرف میوه‌های ملین، پوره‌های مناسب، ماساژ شکم، حمام آب گرم و بررسی علت‌های تغذیه‌ای به بهبود یبوست کودک کمک کرد. همچنین دو نمونه از شربت‌های گیاهی مورد استفاده برای درمان یبوست کودکان زیر 2 سال را معرفی کردیم.

نکته قابل توجه این است که مصرف طولانی‌مدت انواع فرآورده‌های ملین توصیه نمی‌شود و ممکن است بعد از مدتی روده را تنبل کند و اثر معکوس در درمان یبوست بگذارد. بنابراین تا وقتی که علت اصلی یبوست را پیدا و حذف نکنید، یبوست بعد از قطع مصرف ملین دوباره برمی‌گردد.

سوالات متداول